Thursday, March 29, 2007

МОНГОЛ БҮСГҮЙН ҮЗЭСГЭЛЭН ГУАГИЙН УЧИР

/хошин өгүүллэг/
Хэрвээ монгол эрчүүд зальтай, залхуу, заваан, хэнэггүй байгаагүйсэн бол бүсгүйчүүд нь хэзээ ч хацар гоо, бялдар гуалиг, хөл тэгш болохгүй байхсан. Үүнийг би хэлээд байгаа юм биш. Манай суу билигт эрдэмтдийн хийсэн судалгаа нотлоод байгаа юм. Энэ тухай өгүүлье.
Нэг. Гуа сайхан биеийн учир
Монгол бүсгүйчүүдийн бие галбирын сайхныг яана! Уулын согоо мэт зэгзгэр бүсгүй улаан зам дээр нь хөндөлдөөд зогсож байгаагүй юм гэхэд Итгэлт баян “Аятайхан биетэй дамшиг шүү” хэмээх алдарт суут үгээ унагахгүй л байхсан.
Монгол эрчүүдэд нэг муу залины оронцог байгаагүйсэн бол бүсгүйчүүд яагаад ч ингэж гуалиг болохгүй байж. Тэрхүү залины оронцог нь их хөгийн. Ухаандаа, авгай руугаа шал худлаагаасаа хайр гэрэлтсэн харц чулуудаад, “Миний хайраа, өвгөнийхөө улавчийг дөхүүлээд өгөөч” гэнэ. Цаадах нь хошгироод л нисчихнэ! Бас өөр нэг нь “Миний хөгшний гарын хоол ч ёстой ясны хөлс гаргана шүү” гээд л, өдөр бүр хошгируулсаар насаар нь тогоо шанага бариулчихна. Орос ах нарын бадриун шар авгайчууд шиг мах мариа сууж, бүдүүрэх өчүүхэн ч атугай завдал өгөхгүй.
Хоёр. Цэвэр ичимтгийн учир
Монгол бүсгүйн цэвэр ичимтгий аалийг магтаагүй яруу найрагчийг дэлхийн бөмбөрцгийн аль ч мухраас олохгүй. Нутгийн замд хонь хариулж яваа бүсгүйг та харвал түүн рүү дөхөж очоод “Энэ зам хаа хүрэх вэ?” гээд асуугаад үзээрэй. “…Хн” гэчихээд л гутлынхаа хоншоор луу ширтэн, гэзэгнийхээ үзүүрээр оролдоод зогсчихно гайгүй.
Тэдний цэвэр ичимтгий болоод байгаагийн учир бас л өнөөх эрчүүдийн буруу болж таарч байгаа юм даа. Зээлийн гудамжаар залуу хос сугадалцан алхаж явна аа. Тэгтэл эрэгтэй нь яаж байна гээч! Яг Нацагдоржийн хуучин хүү шиг тонгойсноо нусаа хүрдхийтэл нийчихнээ, таминь. Бүсгүй нь яв ягаан болчихоод дэмий л цаадхыгаа нударна.
Согтчихоод өөрийгөө магтахад нь хэн ичих вэ, муу эхнэр нь л ичнэ. Анд яваад гурван чоно ташраар нь унагасан тухай хэнэг ч үгүй туугаад, “Тэгсэн тийм ээ, хө” гээд эхнэр лүүгээ харахад нь лооль шиг улаан болчихсон эхнэр нь аргагүйн эрхэнд толгойгоо дохихчоон аядна. Ингэж ичиж улайсаар байгаад цэвэр ичимтгий нь гэм биш бүүр зан болчихож байгаа юм.
Гурав. Алаг нүдний учир
“Миний алаг нүдэн сайн сууж байна уу?” гээд Мишигийн Цэдэндорж агсны нэгэн сайхан дуу байдаг даа. Бодоод байх нээ, монгол бүсгүйчүүдийн минь нүд ямар сайхан юм бэ? “Дүрлэгэр алаг нүд чинь ээ, хө”, “Хилийн заставын хар нүдэн бүсгүй” гээд л шүлэгч найрагчдын дуу алдаад байдаг нь аргагүй юм аа.
Гэтэл энэ дүрлэгэр алаг нүдний чинь хэргийн эзэн хэнгэргийн дохиур нь бас л өнөөх эрчүүд болж таарч байна. Хөөрхий бүсгүйчүүдийг тэнгэр шиг гэдэстэй болгож орхиод Солонгос, Япон, Энэтхэг, Америк гээд дөрвөн зүг найман зовхист тараад алга болчихно. Тэгээд л хаа нэг утсаар яримар аядахаараа шал худлаагаасаа “Миний алаг нүдэн сайн сууж байна уу” гэнэ. Эвий, бүсгүйчүүд нь гэрийнхээ хойд хамар дээрээ гараад, “Явсан зүгийг чинь ширтэн ширтээд, янагийн дуугаа аялна” хэмээн гиншингээ цэвэр Ази заяаны онигор нүдээ томоос том болгон алсын бараа ширтэнэ. Ингэж зогссоор нэг л мэдэхэд дүрлийсэн алаг нүдтэй болчихсон байна.
Дөрөв. Сайхан хувцасладгийн учир
Монгол бүсгүйчүүд хувцаслана гэж үзүүлээд өгнө. Урин дулаан цагийн Улаанбаатарын гудамж Парисийн загварын шоуг холоо орхино. Үзэсгэлэн гуа цогцолсон тэгш сайхан бие бялдартай бүсгүйчүүд нааш цааш гунхах нь бурхдын харааг ч булаана.
Чухам юуны учир тэд ингэж гангарах болов оо? Аргагүй шүү дээ. Цаад хэнэггүй монгол эрчүүд нь тэдэн рүү огт тоож хардаггүй юм чинь. Нэг хэсэг нь төр түмний хэргийг “улс төржүүлээд” завгүй. Нөгөө хагас нь программ зохионо гээд компьютер шагайгаад хөшчихнө. Ажлаа тараад харихаа мэдэхгүй, архи айраг шимж, уушийн мухлагт шигдэнэ. Тэд хайртыгаа бүүр түүрхэн зэрэглээтүүлж харахаар болсон үедээ л гэрийнхээ босгыг мөлхөж давна. Эрчүүдийнхээ харааг өөр дээрээ ядахдаа ганц хором ч болтугай тогтоохсон гэж байдгаараа мачийдаг учраас л монгол бүсгүйчүүд тийнхүү ганган дэгжин хувцаслана.
Тав. Биенээсээ гал гаргадгийн учир
Монголчууд бүсгүйчүүдээ галын бурхан хэмээн дээдлэн шүтдэг. Тэд хэт цахиур, чүдэнз, асаагуур гээд юунаас ч хамаагүй гал гарган өтгөн шаргал цайгаа чанадаг. Сүүлдээ Өнөрмаагаас эхлэн биенээсээ ч хүртэл гал гаргадаг болцгоосон билээ.
Аргагүй шүү дээ, чааваас. Мартамхай монгол нөхөртөө өглөө гарах бүрт нь чүдэнз захина. Цаад нэг балай юм нь орой гэртээ ирж, авгайнхаа барааг хармагцаа л нүдээ том болгон, “Ээ золиг оо, нөгөө чүдэнзийг чинь мартчихаж” гэснээ л, сүртэйяа үргэлжлүүлэн шогширдог. Монгол Өнөрмаанууд ам хамар, чих нүд гээд бүх нүхнээсээ гал гаргах нь луунуудыг ичээдэг.
Зургаа. Ерөнхийлөгч болдоггүйн учир

Монгол бүсгүйчүүд хэзээ ч засгийн эрх булаацалддаггүй. Баасан эгчийг хар л даа. Түүнд ерөнхийлөгч болчихъё гэсэн өчүүхэн ч санаа үгүй. Зүгээр л эх болсон зургаан зүйл хамаг хөгшдийн төлөө ногоон торгон тэрлэгээ цагаан болгон, гадаа гандаж хөдөө хөхөрч яваа нэгэн.
Цаад увайгүй монгол эрчүүд нь төрийн бүх өндөрлөгүүдийг эзэлж суучихаад түүн рүүгээ хөөрхий бүсгүйчүүдийг ойртуулах ч үгүй. Тиймийн учир тэд ерөнхийлөгч болохын оронд төрийн бус байгууллага үүсгээд түүнийхээ гүйцэтгэх захирал болоод төрийн эсрэг цогтой тэмцэхийг илүүд үздэг. Эмэгтэйчүүдээр овоглосон төрийн бус байгууллага зуу зуугаараа бий.
Дүгнэж хэлэх үг
Тэр жил манайд зочилсон нэгэн гадаад эрхэм “Монгол бүсгүйчүүд үнэхээр сайхан юм аа. Зочид буудлын цонхоор харахад загварын шоу үзэж байгаа мэт сэтгэгдэл төрөх юм” хэмээн дуу алдаж билээ. Зүгээр ч нэг эрхэм бус дэлхий даяар алдартай Америкийн Миссурийн их сургуулийн профессор хүнээс ийм үг унаж байгаа юм шүү дээ.
Гадаад ч бай, харь гариг ертөнцийн ч бай, хэнийг ч болов барьц алдуулагч хацар гоо, бялдар гуалиг, хөл тэгш монгол бүсгүйчүүдээрээ бахархнам зээ. Ийм бүсгүйчүүдийн шалгарлын цор ганц хөдөлгөгч хүчин болсон эрчүүдээ хайрлагтун, төр минь ээ.

21 comments:

М.Огоо said...

Harin tiim ee. Ene erchuudee hairlaj yavahgui bol emegtei hunii hamag saihan shinj chanar alga boloh ni bna shuu.
Ter alag nuden l eostoi unen ug shuu. Hoorhiis tormoitol shirtseer bgaad bultiichihdeg ym shig bna lee. Tuunees bish manaihnii nud hujaa nariinh shig l zuraas sh dee :)

Э. Баярсайхан said...

Хочин ч гэлээ үнэн бичжээ.

Э. Баярсайхан said...

Хошин ч гэлээ үнэн бичжээ.

Тэлмэн said...

Уншаад бvр яг татаж унах шахлаа, ёстой нєгєє "донж" ийг нь олж бичнэ гэдэг энэ л байх. Би ер нь лаг муухай дундийг баримтлаад "амиддаа бие биенээ хайрлаа" л гээд хэлчихэе. Хэхэхэ.

Nana said...

hehe, neeree bidnuusgui bol ta nar yah ve, uhne bizdee shuudl ain? amidral bol asar utgagui ain, hehe, ta neeree busguichuudgui yertuntsiin блюз бичээчь шууд л төсөөлөгдөж эхэллээь хэхэь захиалга шүү.

A.Амарсайхан said...

Огоо, Баярсайхан, Тэлмэн, Нана нартаа баярлалаа.
Нанагийн захиалгыг шууд хүлээж авлаа

khaagii said...

ZA saikhan bichjee ta minii mongoliin okhiduudiin derged ter europuud, solongosuud yuu yum bee!!!! Nuurendee galtai nudendee tsogtoi /gal gargadag ayultai ch gesen/, goo saikhan biyetei mongol busguin uzesgeleng aldarshuulya, Iim bolgoson erchuudiigee bas aldarshuulyaa gej.

nana said...

khaagii, amraa ah 2 uursdiiguu havchuulakhaa martakvv aikhtar humuus yumaa, ain( tolgoi serserch, am duuren shogshrov)

nana said...

khaagii, amraa ah 2 uursdiiguu havchuulakhaa martakvv aikhtar humuus yumaa, ain( tolgoi serserch, am duuren shogshrov)

A.Амарсайхан said...

Sign in гүйгээр бичсэн байна. Нана гэж тооцохгүй ээ.
Гэхдээ юмыг яаж мэдэхэв. Нана бол нэг үг хэлчихье. Нана би удахгүй захиалгыг чинь гүйцэтгэнэ дээ. /Миний алаг нүдэнг исгэрсээр гарч одов/

Mulanka said...

Уншаад үхтлээ инээв. Гайгүй галбир, алаг нүд, тансаг хувцас, ичимхий зан, ил галтай болохын тулд бохир заваан, залхуу, хэнэггүй, ажлын мал, төрийн хэнээт, тэнүүлчин нөхөртэй болох хэрэг гарах нь дээ янз нь...хэх... мундаг бичсэн байна Амарсайхан зохиолчоо. :)

svnder said...

"бүсгүйчүүдийн шалгарлын цор ганц хөдөлгөгч хүчин болсон эрчүүд" ene mor uh l sodon tusaj bh chini yu bilee (tur bodolhiilow)

A.Амарсайхан said...

Эр хүн гэдэг чинь хэн ч биш. Юу ч биш.
Зүгээр л бүсгүйчүүдийн шалгарлыг явуулахын тулд бүтээгдсэн Хөдөө аж ахуйн нэгэн зүйлийн амьтан гэж ойлгосон ч болно л доо. /Хэрэгсэл гэсэн ч болох/

A.Амарсайхан said...
This comment has been removed by the author.
bayarsaikhan said...

"Сайхан хувцасладгийн учир" yaltchgui unen :D :D

А.Ганбаатар said...

Нөгөө хагас нь программ зохионо гээд компьютер шагайгаад хөшчихнө.
--
Өөртөө эргэлзэв. Гадуур жаахан тэнэе байз... :D

Logos said...
This comment has been removed by the author.
Logos said...

hehe, yostoi l huschihdug yum daa. Gf maani chi ene PC-dee iluu durtai gej ireed zagnah uye gardag... Sarang gutaaj, tsetsegsiig ichinguiruuleh Saihan tursun Sarnai busguichuudee magtan duulaya uu... Tedniig hugludug erchuudee bas magtaya uu

Эрхэс said...
This comment has been removed by the author.
Эрхэс said...
This comment has been removed by a blog administrator.
Michelle Creech said...

ZA saikhan bichjee ta minii mongoliin okhiduudiin derged ter europuud, solongosuud yuu yum bee!!!! Nuurendee galtai nudendee tsogtoi /gal gargadag ayultai ch gesen/, goo saikhan biyetei mongol busguin uzesgeleng aldarshuulya, Iim bolgoson erchuudiigee bas aldarshuulyaa gej.

 

Copyright 2007 All Right Reserved. shine-on design by Nurudin Jauhari. and Published on Free Templates